Sinan’ın Yeri

Yirminci yüzyıla girildiğinde insanlar bilimin işinin bittiğine inanmaya başlamışlardı. Hatta bir Nature yazarına göre “eklenecek birkaç küçük burç ve kulecik, işlenecek birkaç çatı kabartması dışında” keşfedilebilecek pek bir şey kalmamıştı.Ama yeni bir çağı müjdeleyen ilk dönüm noktası, 1905′te genç bir İsviçreli bürokratın kaleminden çıkmış bir dizi bildirinin Alman fizik dergisi Annalen Der Physik‘te yayınlanması oldu. Bu adamın hiç bir üniversite ile bağlantısı yoktu, hiç bir labarotuvara giriş hakkı yoktu ve Bern’deki ulusal patent bürosununkinden daha büyük hiç bir kütüphaneden düzenli olarak yararlanmamıştı. O büroda üçüncü sınıf teknik uzman olarak çalışmaktaydı. (İkinci sınıf teknik uzmanlığa yükseltilme başvurusu daha yeni reddedilmişti.)Adı Albert Einstein’dı. Bir sene içinde Annalen Der Physik‘e beş bildiri sunmuştu. Bunlardan üçü ise fizik tarihinin en müthişleri arasındaydı. Birincisi Max Planck’in yeni kuvantum kuramı yardımı ile fotoelektrik etkiyi inceliyor, ikincisi asıltı durumundaki küçük parçacıkların davranımını (Brown hareketi diye adlandırılan şeyi) konu alıyor, üçüncü ise özel bir görelelik (rölative) kuramını ana hatlarıyla belirliyordu.İlki yazarına bir Nobel Ödülü kazandırdı ve ışığın doğasını izah etti (ayrıca televizyon yapımının mümkün hale gelmesine ve daha bir çok şeye katkısı oldu.) İkincisi atomların gerçekten de var olduğunu kanıtladı. Üçüncü ise dünyayı değiştirdi.

Gerisini hepiniz biliyorsunuz zaten. Einstein evrenin büyük sırlarından bir kaç tanesini çözdüğüne inanarak bir üniversitede öğretim görevlisi olmak için başvurdu. Başvurusu reddedildi. Bunun üzerine bir lisede öğretmen olmak için başvurdu. O da reddedilince patent bürosundaki görevine geri döndü ve İnsanlık tarihinin en büyük fikirlerinden birini ortaya çıkarttı.

C. P. Snow’a göre “Genel rölativite kuramı bulunmayı bekleyen bir kuramdı. Einstein onu düşünmeseydi bir kaç sene içinde birisi düşünecekti. Ama genel rölativite kuramını ise Einstein o zaman düşünmemiş olsa hala onu bekliyor olabilirdik.”

Basit bir eğitim almış bir devlet memuru için pek de fena değil.

Etrafta Einstein ile ilgili -pek de anlaşılmayan- afişleri görünce yazasım geldi. Bu arada Einstein ile ilgili bir iki anekdota da yer vermek isterim.

Bir gün Einstein ve karısı Amerika’da büyük bir gözlemevini ve teleskobu ziyaret etmektedirler. Bilimadamlarından biri Einstein’ın karısını gezdirmektedir. Einstein’ın karısı sorar: “Peki siz burada ne yapıyorsunuz?” Bilimadamı büyük bir zevkle cevap verir: “Biz burada evrenin sırlarını keşfediyoruz”. Kadın şaşırır ve bilimadamına şöyle der: “Ah benim kocam bunu sadece bir kağıt ve kalemle yapıyor”.

Bu yazıdaki alıntılar, Bill Bryson’ın Hemen Her Şeyin Kısa Tarihi adlı kitabından alınmıştır.