Sinan’ın Yeri

Ben aslında pek cami sevmem. Bunun sebebi hemen her tarafta estetikten yoksun bir sürü kaba saba camiler yapılmış olması olabilir. Ama bu hafta içi yolum Edirne’ye düştü ve bu vesile ile Selimiye Camii’ni görme fırsatı buldum. Selimiye Camii tek kelime ile muhteşem bir yapı. Bugüne kadar belgeseller de birkaç kere seyretmiştim. Ama gerçeğinin önünde durup, içine girmeye hiç benzemiyor.

Daha Edirne’ye girerken sizi kilometrelerce öteden karşılıyor. Tüm şehre hakim. Bir İstanbul’lu olarak cami siluetlerinin şehre etkisine alışkınım. Ama Selimiye, İstanbul’un bir çok cami minaresi ile bezenmiş siluetinden çok farklı. Edirne’ye tamamıyla hakim. İstanbul’da camiler şehrin bir parçası iken, Edirne’de sanki şehir Selimiye Camii’nin bir uzantısı.

Selimiye’nin muhteşemliği sadece muhteşem ve devasa görüntüsü değil. Camii hakkında ki gerçekleri öğrendikçe daha da saygı duyulur bir hale geliyor.

Cami, Sultan 2. Selim tarafından Kıbrıs fethinin ganimetleri ile Mimar Sinan’a yaptırılmış. Yapımı 1568 - 1574 yılları arasında 6 sene sürmüş. Sinan’ın kendisinin de belirttiği gibi Selimiye Camii ustalığının en önemli eseri.

Kalfalığımı İstanbul’daki Şehzade Camii’nde yaptım. Ustalığımı da Süleymaniye Camii’nde tamamladım. Fakat bütün gücümü bu Sultan Selim Han camiinde sarf edip uzmanlığımı ayân ve beyân ettim.

Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nden

Bu eser sadece Mimar Sinan’ın en büyük eseri olmakla kalmıyor. Aynı zaman da Osmanlı-Türk mimarisinin de doruk noktası. Selimiye o zamana kadar yapılmış olan İslam eserlerinden farklı bir teknikle yapılmış. İslam dünyasındaki en büyük kubbeye (çapı 33,28 metre, yüksekliği 15,86 metre) sahip. Bu tek kubbeli tasarım camiye genel görünümünü vermekte. Kendisinin de belirttiği gibi Sinan u camiyi Aya Sofya’ya ve onun gibi bir kubbenin yapılamayacağına karşı yapmış.

Caminin içi ise Sinan’ın tekniği sebebiyle her yönden ışık alır durumda. Cami’nin ortasında bulunan müezzin yerinin ise Sinan’dan önce be sonra benzeri yokmuş. İçeride bulunan çinilerin, hatların, mermerlerin ve işlemelerin hepsi ise ayrı bir sanat eseri. Bu çinilerden bazıları 1877 - 1878 Osmanlı Rus savaşı sırasınd Ruslar tarafından çalınmış.

Eskiden camii kandillerle aydınlatıldığı zamanlar da kandillerden çıkan is hava akımı sayesinden özel bölmelerde toplanıyormuş. Selimiye Camii’nin kubbeleri de kendi gibi benzersiz. Normalden çok uzun olan minareler aynı zamanda daha ince ve zarfiler. Bu minareler öyle bir şekilde düzenlenmiş ki. Buralardan aynı anda yukarı çıkanların birbirlerini görmesi mümkün değil.

Selimiye’nin kubbesi 1915 yılında Bulgarlar Edirne’yi kuşattıkları zaman bir top tarafından vurulmuş. Kubbenin çok dayanıklı tasarımı yüzünden cami bu saldırıyı çok küçük zararla atlatmış. Söylentiye göre Atatürk’ün emri ile o günden bu güne gelecek nesillere bir uyarı olması düşüncesi ile restore edilmemiş.

Sinan Selimiye’yi şöyle anlatmış:

“Bütün dünya halkının “Olabilirlik ölçülerinin dışındadır.” demelerinin bir nedeni şudur: Ayasofya kubbesi gibi büyük bir kubbe İslam Devleti’nde yapılmamıştır diye, kâfirlerin mimar geçinenleri “Müslümanlara karşı galebemiz vardır.” derlerdi. Yanlış görüşlerince, o kadar büyük bir kubbeyi durdurmak son derece zordur. “Benzerini yapmak mümkün olsa yaparlardı.” dedikleri, bu zavallının yüreğinde bir ukde olup kalmıştı. Sözü edilen cami binasında çalışıp çabalayarak, ihsan sahibi Allah’ın yardımıyla, Sultan Selim Han’ın zamanında kudret gösterip bu yüce kubbeyi Ayasofya kubbesinden altı zira daha yüksek ve çevresini dört zira daha geniş yaptım.”

-”Caminin dört minaresini, kubbenin dört tarafına oturttum. Her birine üçer şerefe yaptım. İki minaresinin üçer merdiveni vardır, çıkanlar birbirini görmezler. İlk merdiven birinci şerefeye, ikinci merdiven ilk iki şerefeye, sonuncu merdivense her üç şerefeye çıkar.

Edirne’de benim camiimden evvel en büyük cami Üç Şerefeli idi. Minaresi azametli ise de kuleye benziyordu, gayet kalındı. Sultan Selim Camiinin minareleri ise hem naziktir, hem de üçer yolları vardır ki, bu kadar ince minarede üç yol yapmanın gayet müşkül olduğunu aklı başında olanlar anlar.”

Bu ve bunun gibi eserleri gördükten sonra insan her yerde biten zevksiz, kaba, alelade camileri gördükten sonra daha üzülüyor. Bir zamanlar tarihin en büyük eserlerini yaratanların soyundan geldiğini iddia eden adamlar etrafa bir sürü birbirinden çirkin, kültürümüzden uzak, taklit, camiler dikiyorlar. Yazık.

Wikipedia’da Selimiye (İngilizce - Türkçe)

Sinan’a Saygı (Sinan ve eserleri)